Afgelopen maandag stond de media er plotseling bol van: de Voedsel en Waren Autoriteit had nitrosamines ‘in een hoger gehalte dan wettelijk toegestaan’ aangetroffen in mascara’s en eyeliners. Hoewel het artikel op de website kopt van ‘de verboden stof nitrosaminen’ en dat volgens mij impliceert dat ieder gehalte van deze stof méér is dan wettelijk toegestaan, wil ik het daar niet over hebben. Waar ik me zorgen over maak is het feit dat mascara’s en eyeliners bepaald niet de enige cosmetica zijn die nitrosamines kunnen bevatten, maar dat daar - gezien de ophef - bij het grote publiek blijkbaar maar weinig over bekend is. Daarom hier wat meer info over deze kankerverwekkende stoffen in cosmetica.

Wat zijn nitrosamines?

Nitrosamines - bij cosmetica gaat het met name om NDELA (N-nitrosodiethanolamine) - worden niet zozeer tijdens de productie aan cosmetica toegevoegd. Ze komen erin terecht door het gebruik van besmette grondstoffen of ze ontstaan in het product als een chemische reactie van aanwezige stoffen. Van nitrosamine is vastgesteld dat het één van de meest kankerverwekkende stoffen is. Doordat de stof gemakkelijk door celmembramen heen kan gaan, kan ze in vrijwel elk orgaan van het lichaam kanker veroorzaken.

Om nitrosamines te vormen zijn twee soorten stoffen nodig: een nitroserend agens (een chemische stof die nitriet kan vormen) en een nitroseerbare verbinding. Nitriet wordt in het lichaam gevormd uit nitraat, dat bijvoorbeeld in kaas en bladgroenten zit. Ook water is ermee vervuild, want nitraat komt in de bodem door het bemesten van landbouwgrond. Maar nitriet zelf wordt ook aan vlees toegevoegd om deze langer houdbaar te maken en voedselvergiftiging door de botulismebacterie te voorkomen. Voor zwangere vrouwen is het van belang zo min mogelijk nitraat en nitriet binnen te krijgen, omdat nitriet in de placenta kan doordringen en het ongeboren kind kan beschadigen.

Voorbeelden van nitroserende agentia (nitriet vormende stoffen) in cosmetische producten zijn:

• alkylnitrieten
• nitroverbindingen als Bronopol, een veelgebruikt conserveermiddel (INCI: 2-bromo-2-nitropropane-1,3-diol) en Bronidox (INCI: 5-bromo-5-nitro-1,3-dioxane).

Nitriet kan ook via de grondstoffen (bijvoorbeeld als anti-corrosie middel) in cosmetica terechtkomen.

Voorbeelden van nitroseerbare verbindingen (stoffen waarmee nitriet reageert tot nitrosamines) zijn:

• alkanolaminen (b.v. diethanolamine, diisopropanolamine)
• amiden (b.v. cocamide)
• vetzure alkanolamiden (b.v. cocamide dea)
• aminen (secundair, tertiair en quaternair)
• amine-N-oxiden (b.v. cocamidopropylamine oxide)

Wanneer uit beide bovengenoemde lijstjes stoffen voorkomen in één product, kunnen zich dus nitrosamines vormen. En helaas komt dat maar al te vaak voor.

Welke cosmeticaproducten kunnen nitrosamines bevatten?

Op de website van de Environmental Working Group is een schokkend lange lijst te vinden van cosmeticaproducten die besmet kunnen zijn met nitrosamines. Ik noem er hier ter illustratie slechts een aantal: moisturizer, shampoo, conditioner, douchegel, gezichtsreiniger, handzeep, foundation, mascara, nagellak, haarlak, bubbelbad, scheercrème, tandpasta, zonproducten, lippenbalsem, babydoekjes, babybadschuim en babyshampoo. Hele gewone producten dus, waar u (of uw kind!) er waarschijnlijk meerdere per dag van gebruikt!

Nitrosamines in shampoo – een voorbeeld

Vrijwel alle ‘gewone’ merken shampoo bevatten als één van de hoofdbestanddelen SLS – Sodium Lauryl Sulfate. Dit is een erg agressieve reinigende stof, die het product geweldig laat schuimen en bovendien heel goedkoop is, wat de populariteit ervan onder fabrikanten verklaart. Bij de gemiddelde supermarkt of drogist, maar ook bij kapper en parfumerie is een shampoo zonder SLS moeilijk verkrijgbaar.

Van SLS is bekend dat het de eiwitten van de cellen aantast; bij jonge kinderen kan het daarom de ontwikkeling van de ogen belemmeren. U kunt zich vast wel voorstellen dat zo’n agressief middel zou prikken in uw ogen. Wat fabrikanten daarom doen is een sterk schuimende detergent als SLS combineren met een zachte, weinig schuimende detergent als cocamide MEA, cocamide DEA, lauramide MEA of lauramide DEA. Niet alleen maakt de combinatie als geheel het product milder, maar ook is het zeer waarschijnlijk dat stoffen als de laatste de oogbal als het ware verdoven! Dit is waarom babyshampoo met SLS het predikaat ‘prikt niet in de oogjes’ kan krijgen!

Helaas vormt de combinatie van SLS (maar ook het aanverwante SLES) met stoffen als DEA, TEA of MEA nitrosaminen op uw huid. Extra wrang is dat door de warmte van de douche deze stoffen ook nog eens zeer gemakkelijk door uw (hoofd)huid worden opgenomen. Het weerhoudt cosmeticafabrikanten er echter niet van shampoos met deze ingrediënten op de markt te brengen, getuige de ingrediëntenlijsten van veelverkochte merken (controleer uw shampoo maar eens, of ‘lees’ er eens een paar in het schap van supermarkt of drogist. U zult ervan versteld staan).

Conclusie

Naast shampoo bevatten vele andere producten ook combinaties van stoffen waar nitrosamines uit kunnen ontstaan. Ze kunnen bijvoorbeeld ook in het badschuim zitten waar u zo graag een uur mee in bad ligt…Wilt u het risico op het contact met deze kankerverwekkende stoffen vermijden, dan rest u weinig anders dan het checken van de labels van verzorgingsproducten op (combinaties van) dergelijke ingrediënten, óf het gebruik van biologische cosmetica, waar al dit soort stoffen vanzelfsprekend niet in voor komt.

Lees meer over ingrediënten die u beter kunt vermijden.
Lees meer over biologische cosmetica.
Bekijk oogmake-up zonder nitrosamines.
Bekijk shampoos zonder nitrosamines.